İran Tarihi

🇮🇷 İran Tarihi – Detaylı Anlatım

İran topraklarında bilinen en eski uygarlıklardan biri Elamlılardır. Başkentleri Susa olan Elamlılar yazı, mimari ve devlet yönetiminde gelişmişti. İran platosu, Mezopotamya ile Asya arasında önemli bir geçiş bölgesiydi.

Büyük Kiros (Kiros-i Kebir) Pers İmparatorluğu’nu kurdu. İmparatorluk Hindistan’dan Anadolu’ya kadar uzandı. İnsan haklarını temel alan Kiros Silindiri tarihin ilk insan hakları belgesi kabul edilir.

Büyük İskender Pers İmparatorluğu’nu yıktı. Yunan kültürü İran coğrafyasına yayıldı. Bu dönemde Pers kültürü ile Helenistik kültür iç içe geçti.

Partlar Roma’ya karşı güçlü bir imparatorluk kurdu. Sasani Devleti döneminde Zerdüştlük resmi din oldu. Bilim, tıp ve hukuk alanlarında büyük gelişmeler yaşandı.

Arap fetihleriyle İran İslam dünyasına katıldı. Fars dili ve kültürü İslam medeniyeti içinde yeniden güç kazandı. İran, bilim, edebiyat ve tasavvufta önemli bir merkez haline geldi.

Safeviler İran’da Şiiliği resmî mezhep ilan etti. Osmanlı-Safevi mücadeleleri bu dönemde yaşandı. İran kimliği bu dönemde güçlü şekilde şekillendi.

Kaçarlar döneminde Batı etkisi arttı. 1925’te Rıza Şah Pehlevi modernleşme hareketlerini başlattı. Ancak otoriter yönetim halkta tepkilere yol açtı.

1979’da Ayetullah Humeyni liderliğinde İslam Devrimi gerçekleşti. Monarşi yıkıldı, İslam Cumhuriyeti kuruldu. İran günümüzde bölgesel ve küresel siyasette önemli bir aktördür.